Gedrag veranderen? Zo doe je dat! Terugblik op BREIKERS Café van 3 juli

Hoe verander je het reisgedrag van je medewerkers als hun manier van reizen vooral gebaseerd is op gewoontegedrag en sentimenten? Daarover ging het dit keer tijdens het BREIKERS Café bij onze gastheer Witteveen+Bos. Gedragsverandering blijkt maatwerk, maar je komt een heel eind met een mix van de juiste randvoorwaarden scheppen, wat duwtjes in de goede richting geven en –als het echt niet anders kan- toch die stok achter de deur zetten. ‘Ik kan niet zelf iemands gedrag veranderen, maar ik kan hem wel helpen om zijn eigen gedrag te veranderen.’

Reisgedrag? Vaak op de automatische piloot

Veel (reis)gedrag is geautomatiseerd, we denken er niet meer over na. Ons onbewuste brein speelt een grote rol. Zo is de keuze voor een bepaalde manier van reizen vooral gebaseerd op sentimenten, en slechts beperkt op rationele argumenten. Als je medewerkers wilt stimuleren om op andere manieren te reizen, dan is het nemen van maatregelen – zoals fietsstimulering, een OV-kaart verstrekken en het invoeren van moderne arbeidsvoorwaarden – pas het begin. Door serieus werk te maken van gedragsverandering, en kennis over gedrag in de praktijk toe te passen, kun je echt resultaten bereiken.

Pyramidedenken: begin bij de basis

Waar te beginnen? Begin bij de basis: pas je regelingen en vergoedingen aan en zorg dat alle randvoorwaarden verder op orde zijn. Dit is voor een groot deel van de medewerkers (de basis van de pyramide) vaak al genoeg reden om hun reisgedrag aan te passen. De middengroep krijg je met nudging in beweging, denk aan een ebike pilot of OV probeerkaart. Zorg na een pilot wel voor een goede follow-up, bijvoorbeeld door korting te geven op een ebike of een OV-abonnement. Anders vallen deelnemers makkelijk terug in hun oude gedrag. Blijft over de top van de pyramide die wel ‘dwang’ nodig heeft. Bedenk voor hen maatregelen op maat zoals parkeerrestricties.

 Nudging met posters en kantinebon

‘Onbewust faciliteren bedrijven autorijden enorm. Het kan ook anders. Bij Capgemini krijg je een bon voor de kantine als je met het OV bent in plaats van de geijkte parkeerkaart voor de auto. Ook een mooi voorbeeld van nudging is Alliander. Medewerkers parkeerden hun auto bij buurbedrijven. Die waren daar niet blij mee. Alliander maakte de gevolgen van dit parkeergedrag zichtbaar door posters op te hangen waarop kleine ondernemers uit de buurt aan het woord kwamen. Dat werkte.’
Jos Hollestelle, BREIKERS coach en mobiliteitsexpert bij Syndesmo

Verander het systeem

‘Gedragswetenschap is geen trucje, het is een andere manier van denken’ vertelt Aranka Sinnema, gedragspsycholoog bij Duwtje. ‘Vaak zijn het de kleine foutjes in je mobiliteitsbeleid die mensen de verkeerde kant op sturen qua reisgedrag. Bij veel werkgevers moet je bijvoorbeeld bij binnenkomst al kiezen hoe je wilt reizen. En vaak is de auto dan de standaard in de vorm van een kilometervergoeding of een leaseauto. Als de meesten dat kiezen, doe jij dat ook maar want blijkbaar is dat de norm. Zie het dan later nog maar eens te veranderen. Bij Accenture kan dat wel: daar kun je elke drie maanden switchen van vervoermiddel. En bij ABN krijgen nieuwe medewerkers standaard een OV-kaart voor een maand. Daarna mogen ze pas kiezen. Ander voorbeeld: de fietsenstalling die weggestopt is in de kelder, of het secretariaat dat alleen maar vergaderlocaties boekt langs de snelweg. Leg de rode loper uit voor de fietsers! En geef het secretariaat een lijst met vergaderplekken op OV locaties. Het klinkt klein maar heeft een groot effect.’

Autoloze dagen

‘We wilden het gewoontegedrag doorbreken met verplichte autoloze dagen. Het is een duwtje maar wel eentje die in onze ogen nodig was. In het begin was er heel veel weerstand, ze stonden nog net niet met brandende fakkels bij de directeur. “Hoe durf je voor mij te bepalen hoe ik hier kom?” Bij de koffieautomaat ging het nergens anders over. Maar: de parkeerplaats was die dag wél leeg! We hebben hiermee echt mensen over een drempel heen geholpen. Er zijn nu bijvoorbeeld veel meer OV-reizigers op onze stationslocaties en het carpoolen naar slecht met OV bereikbare kantoorlocaties is ook toegenomen.’
Lars Verpalen, programmamanager CO2 reductie & Mobiliteit bij Enexis Groep

Lees hier het hele praktijkvoorbeeld over de Enexis autovrije dagen.

Lees hier het hele praktijkvoorbeeld over hoe Enexis elektrisch rijden stimuleert.

Vijf tips van de gedragspsycholoog

  • Gebruik functioneringsgesprekken, verhuizing etc. als moment voor verandering
  • Vind de juiste motivatie bij je medewerkers. Is het geld, tijd, flexibiliteit? Speel daarop in.
  • Gedagsverandering is maatwerk. Niet alles werkt overal.
  • Laat het management het goede voorbeeld geven, anders ben je niet geloofwaardig
  • We willen vaak veel te grote stappen zetten, maar mensen bewegen met kleine stapjes. Een ebike pilot, deelname aan Low Car Diet of een autoloze dag helpen om gewoontegedrag te doorbreken en geeft de medewerkers ook de garantie: je kan nog terug. Zelf proberen en ervaren maakt dat mensen sneller hun reisgedrag veranderen.

Verhuizing loste parkeerproblemen op

‘Nu we zo dicht bij het station zitten, hebben we helemaal geen parkeerproblemen meer. We groeiden van 120 naar 200 medewerkers en hebben nog steeds genoeg aan 26 parkeerplekken. Dat voelt niet alsof we onze medewerkers in het OV dwingen. Ik krijg geen mensen aan mijn bureau die perse een parkeerplek willen. Dat komt ook door ons jonge personeelsbestand. Zij vinden deze OV-locatie juist een pluspunt want ze willen geen auto omdat ze in Amsterdam wonen.’
Jaap de Koning, hoofd vestiging Amsterdam/ hoofd Contracteren en Aanbesteden bij Witteveen+Bos

Lees hier het praktijkvoorbeeld van Witteveen+Bos: ‘Pluswerken in een zeer aantrekkelijk kantoor’.

De HoponHopoffice. Dit rijdende pop-up kantoor is bedacht door medewerkers van Witteveen+Bos. ‘We kunnen nu bij onze opdrachtgevers op de stoep gaan staan en ter plekke onze ontwerpen laten zien voor die locatie.’